PM ઉર્જ્વલા યોજના 3.0 શું છે?
Pradhan Mantri Ujjwala Yojana (PMUY) 1 મે 2016થી શરૂ થયેલી કેન્દ્ર સરકારની મુખ્ય સામાજિક કલ્યાણ યોજના છે, જેનો હેતુ ગરીબ ઘરોને LPG ગેસ કનેક્શન આપી પરંપરાગત ઇંધણ જેમ કે લાકડા, કોયલા અને ગોઠીયા પરથી મુક્તિ આપવાનો છે. હાલમાં યોજનાનો ત્રીજો તબક્કો એટલે કે ઉર્જ્વલા યોજના 3.0 શરૂ થઈ ચૂક્યો છે, જેમાં વધુ ગરીબ અને વંચિત પરિવારોને આ યોજના સાથે જોડવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.
PMUY હેઠળ LPG કનેક્શન ઘરની મહિલા સભ્યના નામે આપવામાં આવે છે જેથી મહિલા સશક્તિકરણ અને પરિવારની આરોગ્ય સુરક્ષા બંને એકસાથે શક્ય બને. સરકારનો ધ્યેય દેશના દરેક ગરીબ ઘરમાં સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત રસોઈ સુવિધા પહોંચાડવાનો છે.
યોજનાના મુખ્ય લાભો
PM ઉર્જ્વલા યોજના 3.0 હેઠળ લાભાર્થી મહિલાઓને એકથી વધુ મહત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે.
- સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ વગરનું LPG ગેસ કનેક્શન, એટલે કે કનેક્શન માટે કોઈ જમા રકમ નહીં આપવી પડે.
- મફત ચુલો (હોટપ્લેટ) અને 14.2 કિલોનો પ્રથમ ભરેલો સિલિન્ડર સંપૂર્ણ મફત આપવામાં આવે છે.
- સરકાર દ્વારા PMUY લાભાર્થીઓને દર 14.2 કિલો સિલિન્ડર પર ₹300 પ્રતિ સિલિન્ડર સુધીની ટાર્ગેટેડ સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે, જે વર્ષે લગભગ 9 રીફિલ સુધી માન્ય છે.
- સ્વચ્છ LPG ગેસના ઉપયોગથી રસોઈ દરમ્યાન થતો ઝેરી ધુમાડો ટળે છે, જેનાથી મહિલાઓ તેમજ બાળકોના આરોગ્યમાં સુધારો થાય છે.
- સમય બચત, સેફ ગેસ સ્ટોવ અને સરળ ઉપયોગને કારણે ઘરકામમાં સુવિધા અને જીવનમાનેમાં સુધારો દેખાય છે.
આ તમામ લાભો સીધા ગરીબ પરિવારોને અને ખાસ કરીને મહિલાઓને લક્ષિત કરીને બનાવવામાં આવ્યા છે જેથી તેઓ પરંપરાગત ઇંધણ પર નિર્ભર ન રહે.
કોણ લઈ શકે છે લાભ?
PM ઉર્જ્વલા યોજના 3.0 હેઠળ લાભ લેવા માટે કેટલીક મૂળભૂત પાત્રતા શરતો રાખવામાં આવી છે.
- અરજદાર મહિલા હોવી જોઈએ અને તેની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 18 વર્ષ હોવી આવશ્યક છે.
- અરજદારનું ઘર ગરીબ વર્ગમાં આવતું હોવું જોઈએ, સામાન્ય રીતે BPL / ગરીબી રેખા નીચેના પરિવારો અથવા SECC 2011 ડેટાબેઝમાં નોંધાયેલ ગૃહો.
- તે પરિવાર પાસે પહેલેથી કોઈપણ પ્રકારનું LPG ગેસ કનેક્શન ન હોવું જોઈએ.
સરકાર દ્વારા ખાસ કેટલાક કેટેગરીને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
- SC / ST પરિવારો
- Pradhan Mantri Awas Yojana (Gramin) ના લાભાર્થીઓ
- Antyodaya Anna Yojana (AAY) કાર્ડધારક પરિવારો
- વનવાસી (Forest dwellers) અને Most Backward Classes
- ચા બગીચા તથા પૂર્વ ચા બગીચા મજૂરો
- ટાપુ અને નદી ટાપુ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો
Ujjwala 2.0 પછીથી સ્થળાંતરિત (migrant) પરિવારોને પણ સરનામાનો પુરાવો વગર કેટલીક ખાસ જોગવાઈ સાથે કનેક્શન આપવામાં આવવાની સગવડ છે.
જરૂરી દસ્તાવેજોની યાદી
અરજી કરતી વખતે નીચે મુજબના દસ્તાવેજો સામાન્ય રીતે જરૂરી રહે છે.
- આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card) – ઓળખ અને સરનામા બંને માટે મુખ્ય દસ્તાવેજ.
- બેંક પાસબુક અથવા બેંક એકાઉન્ટ નંબર – DBT સબસિડી માટે જરૂરી.
- રેશન કાર્ડ / BPL કાર્ડ અથવા અન્ય ગરીબી પ્રમાણપત્ર – આર્થિક સ્થિતિ દર્શાવવા માટે.
- પાસપોર્ટ સાઈઝ ફોટો – LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટર રેકોર્ડ માટે.
- મોબાઈલ નંબર – OTP, મેસેજ અને બુકિંગ માહિતી માટે.
- મતદાર ઓળખપત્ર (Voter ID) અથવા અન્ય ઓળખ પુરાવા (જો આવશ્યક હોય તો).
કેટલાક કિસ્સાઓમાં SECC 2011 ડેટા, ગ્રામ પંચાયત પ્રમાણપત્ર અથવા 14-પોઈન્ટ ડેક્લેરેશન ફોર્મ જેવી વધારાની દસ્તાવેજીય જરૂરિયાત પણ હોઈ શકે છે.
ઓનલાઈન અરજી કેવી રીતે કરવી?
ઘણી મહિલાઓ માટે ઓનલાઈન પ્રક્રિયા સહેલી થઈ રહી છે, કારણ કે ઘરે બેઠા મોબાઈલ અથવા કમ્પ્યૂટર દ્વારા અરજી થઈ જાય છે.
- સૌ પ્રથમ PM Ujjwala Yojanaની અધિકૃત વેબસાઈટ www.pmuy.gov.in પર જવું.
- ત્યાં “New Ujjwala 2.0 Connection” અથવા “Apply for New Connection” જેવી લિંક પર ક્લિક કરવું.
- હવે HP Gas, Bharat Gas અથવા Indane જેવી ગેસ કંપનીમાંથી તમારી પસંદગીનો સર્વિસ પ્રોવાઇડર પસંદ કરવો.
- નવા રજીસ્ટ્રેશન માટેનું ઓનલાઈન ફોર્મ ખુલશે, જેમાં નામ, સરનામું, ઉંમર, પરિવારની વિગતો વગેરે ચોક્કસ રીતે ભરવી.
- જરૂરી દસ્તાવેજોની સ્કેન કોપી (Aadhaar, બેંક વિગતો, રેશન કાર્ડ વગેરે) અપલોડ કરવાની રહેશે.
- ફોર્મ સબમિટ કર્યા બાદ તમને એક acknowledgment અથવા રસીદ નંબર મળશે, જેના દ્વારા આગળ સ્ટેટસ ચેક કરી શકાય છે.
ઓનલાઈન અરજી કર્યા પછી નજીકના LPG ડિસ્ટ્રીબ્યુટર દ્વારા દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવામાં આવે છે અને પાત્રતા પૂરતી હોય તો કનેક્શન મંજૂર થાય છે.
ઓફલાઈન અરજી પ્રક્રિયા
જેમને ઓનલાઈન પ્રક્રિયા કરવી મુશ્કેલ લાગે છે તેઓ સીધા નજીકના LPG ગેસ એજન્સી પર જઈને ઓફલાઈન પદ્ધતિથી પણ અરજી કરી શકે છે.
- પ્રથમ પગલું તરીકે નજીકની HP, Bharat Gas અથવા Indane ગેસ એજન્સી પર મુલાકાત લેવી.
- એજન્સી પરથી PM Ujjwala Yojana માટેનું KYC / અરજી ફોર્મ મેળવવું.
- ફોર્મમાં જરૂરી તમામ માહિતી – નામ, સરનામું, આધાર નંબર, બેંક એકાઉન્ટ, પરિવારની ગરીબી સ્થિતિ વગેરે – ધ્યાનથી લખવી.
- જરૂરી દસ્તાવેજો (આધાર કાર્ડ, રેશન કાર્ડ, ફોટો વગેરે)ની ઝેરોક્સ સાથે ફોર્મ જોડીને એજન્સી પર જમા કરાવવું.
- એજન્સી દ્વારા વેરિફિકેશન બાદ તમારું કનેક્શન મંજૂર થાય છે અને તમને મફત ચુલો તથા પ્રથમ ભરેલો સિલિન્ડર સાથે ગેસ કનેક્શન અલ્લોટ કરવામાં આવે છે.
ઓફલાઈન પ્રક્રિયામાં પણ લાભાર્થીને કોઈ સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ અથવા ઇન્સ્ટોલેશન ચાર્જ ચૂકવવાનો નથી.
LPG સબસિડી અને રીફિલ સંબંધી માહિતી
PMUY લાભાર્થીઓ માટે LPG સબસિડી અંગે સરકાર દ્વારા ખાસ ઘોષણા કરવામાં આવી છે.
- PMUY હેઠળ નોંધાયેલા લાભાર્થીઓને 14.2 કિલો સિલિન્ડર પર ₹300 પ્રતિ સિલિન્ડર સુધીની સબસિડી આપવામાં આવે છે.
- આ ટાર્ગેટેડ સબસિડી વર્ષે મહત્તમ 9 રીફિલ સુધી લાગુ હોય છે (સરકાર દ્વારા નક્કી કરેલ વર્તમાન વ્યવસ્થા અનુસાર).
- સબસિડી સીધા લાભાર્થીના બેંક ખાતામાં DBT મારફતે જમા થાય છે, જેનાથી પારદર્શિતા અને નિયંત્રણ બંને સુનિશ્ચિત થાય છે.
આ સબસિડીનો હેતુ ગરીબ પરિવારોની ગેસ રીફિલની કુલ ખર્ચમાં ઘટાડો લાવી, તેમને સતત LPG ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને સામાજિક ફાયદા
ઉર્જ્વલા યોજના માત્ર ગેસ કનેક્શન આપતી યોજના નથી, પરંતુ આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને સમાજ પર લાંબા ગાળે અસર કરતી મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે.
- પરંપરાગત ઇંધણ (લાકડું, કોયલો, ગોઠીયા)ના ધુમાડાથી સ્ત્રીઓ અને બાળકોમાં શ્વાસરોગ, આંખોની સમસ્યા અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓની શક્યતા વધી જાય છે, LPGઉપયોગથી આ જોખમોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
- જંગલમાંથી લાકડું કાપવાની જરૂરિયાત ઘટવાથી પર્યાવરણ અને વન સંપત્તિનું સંરક્ષણ થાય છે.
- સમય અને મહેનત બંનેનું બચત થતા મહિલાઓ શિક્ષણ, સ્વરોજગાર અથવા અન્ય ઉત્પાદક પ્રવૃત્તિઓમાં પોતાનો સમય આપી શકે છે, જેનાથી સશક્તિકરણ વધે છે.
આ રીતે PM Ujjwala Yojana 3.0 ગરીબ પરિવારોના દૈનિક જીવનમાં ગુણાત્મક સુધારાઓ લાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
મહત્વપૂર્ણ હેલ્પલાઇન અને વેબસાઈટ
યોજનાથી જોડાયેલા પ્રશ્નો, ફરિયાદ અથવા માહિતી માટે સરકાર અને ગેસ કંપનીઓ તરફથી અનેક હેલ્પલાઇન ઉપલબ્ધ છે.
- PMUY ઉર્જ્વલા હેલ્પલાઇન: 1800-266-6696 (તોલ ફ્રી)
- સામાન્ય LPG હેલ્પલાઇન: 1800-233-3555
- LPG ઇમરજન્સી હેલ્પલાઇન: 1906
- અધિકૃત વેબસાઈટ: www.pmuy.gov.in
આ નંબર પર કનેક્શન સ્ટેટસ, સબસિડી, રીફિલ બુકિંગ અથવા અન્ય સ્મૃતિમાધ્યમ અંગે માહિતી મેળવી શકાય છે.
